وبلاگ تخصصی دکتر رضا طالعی فر

بسمه تعالی

 رضا طالعی فر؛پیروزی دونالد ترامپ جمهوری خواه در انتخابات 2016 آمریکا و اتفاقات، حوادث، گمانه زنی ها و اظهارات همچنان در صدر اخبار شبکه های دنیاست و حواشی این رویداد سوژه اول خبرگزاری ها ، سایت های خبری و روزنامه هاست. در این میان کشورهای مختلف جهان سریعا با تشکیل جلسات در سطح مدیران رده بالای حاکمیتی خود به دنبال بررسی و ارزیابی چالش های پیش رو در دوران ریاست جمهوری ترامپ بعنوان فردی مبهم و بی تجربه در سیاست هستند تا بتوانند خود را برای مقابله احتمالی با تصمیمات نابخردانه این مولتی میلیاردر آمریکایی آماده کنند. بیانیه اتحادیه اروپا در حمایت از برجام نمونه ای است از این دست از واکنش ها. حال در روزهای اخیر تحلیل گران و سیاسیون کشورمان نیز در اظهارنظرهای مختلف و از منظر و ابعاد متفاوت دوران ترامپیسم و اثرات آن بر وضعیت اقتصادی،نظامی، سیاسی و...کشورمان را مورد بررسی قرار داده اند. تحلیل حاضر با اتکا به نظرات ارایه شده در خصوص تاثیر ترامپ بر ایران، به بررسی و مداقه نوع نگاه احتمالی ترامپ به ایران در خصوص دو مساله راهبردی برجام و سوریه می پردازد.

الف) ترامپ و برجام: یکی از مهمترین نظرات ارایه شده که بازتاب بسیاری داشت لفاظی های متعدد ترامپ و مشاوران وی در طول زمان تبلیغات انتخاباتی در ارتباط با رویکرد وی در قبال برجام بود. برای نمونه ترامپ در اجلاس سالانه کمیته روابط عمومی آمریکا و اسرائیل (آیپک) اعلام کرد اولویت نخست کاریش پس از پیروزی در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا، لغو توافق هسته ای ایران خواهد بود. وی در سخنرانی های متعدد دیگر برجام را توافقی فاجعه بار برای آمریکا و اسراییل دانست و از پاره کردن متن توافق برجام سخن به میان آورد. اینگونه سخن پراکنی ها از سوی مشاوران وی نیز مدام تکرار شد. حال پس از پیروزی ترامپ و حزب متبوع جمهوری خواه که نوعا به حزبی جنگ طلب معروفند این سوال مطرح می شود که براستی رویکرد ترامپ با در قبال توافق برجام چیست؟ در این خصوص می توان دلایل متعددی برشمرد که توافق برجام در دوران ترامپ نیز پابرجا خواهد بود که مهمترین آنها به شرح زیر است:

1.اولین و شاید مهمترین دلیلی که ترامپ نتواند برجام را پاره کند این است که این توافقی دو جانبه بین ایران و آمریکا نیست و برجام همانگونه که سایر سران 5+1 بدان اشاره کرده اند، توافقی چند جانبه و بین المللی است و آمریکا صرفا یکی از اعضای5+1 است و به تنهایی نمی تواند تصمیم گیری نماید. اظهارات تند و تیز مسوول اتحادیه اروپا در خصوص اظهارات ترامپ و تاکید مجدد وی بر برجام و همینطور بیانیه اتحادیه اروپا که به تازگی منتشر شده است همگی گویای وضعیت دشوار ترامپ برای رویارویی با برجام و وعده پاره کردن آن است.

2.برجام نوعا یک معاهده بین المللی محسوب می شود و لذا آمریکا در قبال آن تعهد دارد و بار حقوقی آن متوجه این کشور است. ضمن اینکه قانون اساسی آمریکا اجازه نمی دهد با تغییر رییس جمهور معاهدات یا قرارداد های بین المللی نقض شوند.

3. برجام توافقی است که با تلاش های وافر دو طرف مذاکره کننده و در طول چند سال بدست آمده است و مسلما نقض آن هزینه های بسیاری متوجه آمریکا و متحدان آن می کند. حتی نتانیاهو نیز در مذاکره تلفنی از ترامپ خواسته بود ساختار برجام را حفظ نماید و بر شدت تحریم ها اضافه نماید.

ب) ترامپ و بحران سوریه:

جنگ چند ساله سوریه که نوعا به یک جنگ جهانی شباهت دارد، وارد ششمین سال خود شده است و همچنان طرفین درگیری به راه حل دیپلماتیک نرسیده اند. اما اینکه نگاه ترامپ به بحران سوریه و جدال با ایران چگونه می نگرد و چه رویکردی را اتخاذ می نماید خود سوالی است که ذهن فعالان سیاسی را متوجه خود ساخته است. در این خصوص بایستی عنوان کرد که به دلایل زیر بنظر می رسد ترامپ با ایران و روسیه بر سر سوریه به توافقی هر چند شکننده دست پیدا کند هر چند که واقعا پیش بینی اوضاع منطقه با توجه به منافع مختلف طرفین درگیری بسیار سخت و پیچیده است. دلایلی که ترامپ آماده همکاری برای حل بحران سیاسی سوریه است را می توان به شرح زیر بر شمرد:

1.ترامپ در طول سخنرانی های خود بر حفظ منافع داخلی و توجه به ساختار و ظرفیت های ملی کشورش سخن به میان رانده است و از هزینه های گزافی که در این سال ها بابت جنگ طلبی های متعدد، مردم کشورش متحمل شده اند لب به گلایه گشوده است و حتی در طول مناظرات بطور مکرر هیلاری کلینتون را مادر داعش خطاب می کرد. وی در سخنرانی های دیگر عنوان داشته که در قبال دولت سوریه به دنبال تغییر رژیم و مبارزه برای سرنگونی بشار اسد نبوده و موضعی صلح طلبانه دارد. از اینرو بنظر می رسد راهبرد کلان ترامپ و مواضع وی در خصوص این بحران عمیق منطقه ای به نسبت دموکرات ها لطیف تر و دموکراسی گونه تر باشد.

2. طولانی شدن روند جنگ و عدم دستیابی آمریکا و متحدان وی در براندازی بشاراسد در سوریه (با توجه به حمایت صددرصدی ایران و روسیه از نظام سیاسی وی)  و همچنین پیروزی های متعدد جهبه طرفدار اسد در مناطق راهبردی و کلیدی همچون حلب، همگان را به فکر انداخته است که با اسد کنار بیایند. اینکه سوریه برای آمریکا منطقه ای کلیدی در جهت حفظ منافع و امنیت اسراییل است بر هیچ کس پوشیده نیست ولی روند جنگ در چند سال اخیر به نفع طرف متخاصم به سردمداری آمریکا پیش نرفته است و لذا می توان انتظار داشت که ترامپ به بحران سوریه دامن نزند. البته در این خصوص شاید بتوان پیش بینی حمایت و تسلیح از معارضین میانه رو همچون ارتش آزاد سوریه برای حفظ توازن قدرت در سوریه را بعنوان رویکردی از سوی ترامپ و تیم کاری وی مدنظر داشت.

3. ترامپ در طول سخنرانی های انتخاباتی اش از مذاکره و رویکرد مثبتش نسبت به روس ها خبر می داد. وی پس از پیروزی در انتخابات هم در اولین تماس های خود با پوتین تماس برقرار کرد و به نوعی پالس های مثبتی به سران کرملین فرستاد که این می تواند نوید دهنده خاتمه کشمکش های متعدد آمریکا و روسیه در سال های اخیر بر سر مسایل متطقه ای علی الخصوص سوریه باشد.

با جمع بندی نگاه ترامپ در قبال ایران در برخورد با دو مساله راهبردی برجام و بحران سوریه، می توان انظور اظهار نمود که نوعا رویکرد جمهوری خواهان به نسبت دموکرات ها در قضیه برجام تند و آتشین تر (البته در ظاهر امر) و در قبال سوریه تلطیف تر و عاقلانه تر از دموکرات ها. البته برای جمع بندی و نتیجه گیری قطعی بایستی منتظر آغاز به کار رییس جمهور جدید در دو ماه اینده نشست تا بتوان ارزیابی دقیق تر ارایه داد.

 والسلام